Siadasz po obiedzie w fotelu, włączasz telewizor i budzisz się, gdy leci już inny program, choć drzemka wcale nie była w planach. U seniorów takie mimowolne zasypianie wiązało się w obserwacji trwającej do 10 lat z ryzykiem demencji wyższym o 39%. Badacze widzą w tym raczej wczesny sygnał zmian w mózgu niż przyczynę choroby.
Co dokładnie sprawdzili badacze z Johns Hopkins
Zespół z Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health przyjrzał się 995 Amerykanom w wieku co najmniej 65 lat, u których w 2013 roku nie stwierdzono demencji. Dane pochodziły z National Health and Aging Trends Study, a uczestników obserwowano do 10 lat. Wyniki ukazały się w „The Journals of Gerontology: Series A”.
Badaczy interesowało nie tylko to, czy ktoś drzemie. Sprawdzali też, jak często, jak długo i czy sen jest zaplanowany. W obliczeniach uwzględnili wiek, ogólny stan zdrowia, długość nocnego snu i senność w ciągu dnia. W trakcie obserwacji możliwą lub prawdopodobną demencję stwierdzono u 417 osób, czyli u 41,9% badanych.
Z porównań grup wynikają trzy liczby, które warto zapamiętać.
- 39% wyższe ryzyko miały osoby, którym zdarzało się zasnąć niezamierzenie, w porównaniu z tymi, którzy w ogóle nie drzemali.
- 48% wyższe ryzyko miały osoby drzemiące codziennie lub przez większość dni tygodnia, w porównaniu z tymi, którzy robili to rzadko albo wcale.
- 40% wyższe ryzyko wiązało się z drzemkami trwającymi najwyżej 30 minut.
To ryzyko względne, czyli porównanie jednej grupy z drugą. Nie jest to przepowiednia dla konkretnej osoby.
Czy krótka drzemka szkodzi mózgowi?
Przy czytaniu wyników najbardziej zaskoczyła mnie trzecia liczba. Byłem przekonany, że niepokoić powinno raczej długie spanie w dzień. Tymczasem to krótkie drzemki, do pół godziny, łączyły się ze wzrostem ryzyka o 40%. Przy dłuższych zależność przestała być istotna statystycznie, gdy badacze uwzględnili dodatkowe czynniki związane ze snem.
Nie wynika z tego, że krótki sen po obiedzie uszkadza mózg. Badanie było obserwacyjne. Pokazuje, że dwie rzeczy występują razem, ale nie dowodzi, że jedna powoduje drugą.
Senność może wyprzedzać diagnozę
Autorzy mają na to wyjaśnienie. Zmiany neurodegeneracyjne mogą najpierw obejmować obszary mózgu, które regulują czuwanie. Człowiek zaczyna wtedy częściej przysypiać, zanim ktokolwiek rozpozna chorobę. Prof. Adam Spira, jeden z autorów badania, mówi wprost, że częstsze drzemki mogą być oznaką zmian zachodzących w mózgu, a nie ich przyczyną.
Zespół sprawdził też, czy wynik nie bierze się wyłącznie z osób, które były już na progu choroby. Z analizy usunięto przypadki demencji stwierdzone w pierwszych pięciu latach obserwacji. Związek częstych i mimowolnych drzemek z ryzykiem pozostał podobny.
Badanie ma słabsze strony. O drzemkach uczestnicy informowali sami, a demencję wskazywał zweryfikowany algorytm, a nie indywidualna diagnoza lekarska. Wciąż nie wiadomo, czy zmiana nawyków związanych z drzemkami w ogóle wpływa na ryzyko.
Kiedy wspomnieć o drzemkach lekarzowi?
Dr Kening Jiang, pierwsza autorka publikacji, uważa, że obserwowanie drzemek mogłoby być wczesnym i łatwo dostępnym wskaźnikiem. Pomagałby wyłapać starsze osoby z podwyższonym ryzykiem demencji. To podpowiedź, na co zwracać uwagę u siebie albo u starszych rodziców.
O drzemkach warto powiedzieć lekarzowi rodzinnemu w kilku sytuacjach.
- Sen przychodzi sam, w fotelu, przy telewizorze albo nad gazetą, choć nie był planowany.
- Drzemki zdarzają się codziennie albo przez większość dni tygodnia.
- Senność w ciągu dnia nie mija, choć noc była przespana.
Przed wizytą dobrze jest przez kilka dni zapisywać, kiedy przyszła drzemka, ile trwała i czy była zaplanowana. Te same trzy rzeczy analizowali badacze. Lekarz dostanie wtedy konkretny obraz zamiast ogólnego „ostatnio dużo śpię”.
