Kanapka po wieczornym serialu, garść orzeszków przy laptopie, jogurt wyjadany już pod kołdrą. Jeśli to brzmi znajomo, zatrzymaj się przy jednej liczbie. Analizowano dane blisko 200 tys. osób. U tych, które jadły po kolacji albo dopiero w łóżku, ryzyko stłuszczenia i marskości wątroby było o 20–30 proc. wyższe niż u osób bez tego nawyku.
Sam długo traktowałem wieczorne podjadanie jak niewinną nagrodę za cały dzień. Po lekturze tego badania zmieniłem jedną rzecz: po kolacji kuchnia jest dla mnie zamknięta. Nie robię tego ze strachu, że jedna przekąska kogoś rozchoruje. Wątroba ma swój rytm, a ja do tej pory w ogóle się z nim nie liczyłem.
Co dokładnie sprawdzili naukowcy z Portland
Badanie przygotował zespół z Oregon Health & Science University (OHSU) w Portland, a wyniki opublikowało czasopismo Clinical Gastroenterology and Hepatology. Naukowcy nie zapraszali ochotników do laboratorium. Wzięli dane z trzech dużych amerykańskich projektów: Nurses' Health Study, Nurses' Health Study II oraz Health Professionals Follow-up Study.
Uczestników podzielono według tego, co sami deklarowali o swoich nawykach przy stole. Za późne jedzenie uznano zarówno posiłki po kolacji, jak i jedzenie już po położeniu się do łóżka. Następnie sprawdzono, u kogo częściej pojawiały się metabolicznie uwarunkowana stłuszczeniowa choroba wątroby (MASLD) i marskość. U wieczornych podjadaczy ryzyko tych schorzeń okazało się wyższe o 20–30 proc.
Dlaczego wątroba nocą pracuje inaczej?
Wątroba, tak jak reszta organizmu, działa według wewnętrznego zegara. Rytm dobowy dopasowuje procesy w ciele do dnia i nocy. Wieczorem organizm szykuje się do odpoczynku, a nie do przerabiania kolejnej porcji jedzenia.
Andrew McHill, współautor badania, zajmuje się na OHSU snem i rytmami okołodobowymi. Tłumaczy, że gdy zegar biologiczny jest nastawiony na odpoczynek, ciało gorzej radzi sobie z przetwarzaniem posiłku. Wcześniejsze prace, na które powołują się autorzy, łączyły jedzenie w nocy z gorszym metabolizmem składników odżywczych. Z czasem miało to sprzyjać otyłości i cukrzycy.
Do tego dochodzą badania na zwierzętach. Według nich wątroba należy do narządów szczególnie czułych na rozjechanie się pory posiłków i pory snu. Główny autor analizy, hepatolog Robert Wilechansky, mówi, że zespół chce sprawdzić, czy samo przesunięcie godzin jedzenia może wspierać zdrowie, bez zmieniania tego, co ląduje na talerzu.
Związek to jeszcze nie dowód
Tu trzeba postawić sprawę jasno. Badanie pokazuje związek, a nie przyczynę, i autorzy sami to podkreślają. Analiza opiera się na nawykach, które uczestnicy zgłaszali sami. Nie wynika z niej, że to późna przekąska wywołuje chorobę wątroby.
Druga ważna rzecz: stłuszczenie to nie to samo co marskość. MASLD oznacza nadmiar tłuszczu w komórkach wątroby połączony z zaburzeniami metabolicznymi. U części chorych schorzenie może postępować. Przy marskości zdrowa tkanka zostaje zastąpiona bliznowatą. Wilechansky zaznacza jednak, że do tak ciężkich postaci dochodzi tylko u niewielkiej części osób ze stłuszczeniem.
Jak teraz kończę dzień przy stole
Skoro twardego dowodu brak, nie robię z tego rewolucji. Wybrałem kilka zasad, które nic nie kosztują i łatwo się ich trzymać.
- Kolacja to ostatni posiłek. Jem ją na tyle wcześnie, żeby organizm miał czas się wyciszyć, zanim pójdę spać.
- Stałe pory jedzenia. Kiedy obiad i kolacja wypadają mniej więcej o tej samej godzinie, wieczorny głód rzadziej mnie zaskakuje.
- Nic obfitego tuż przed snem. To właśnie wtedy, według badaczy, ciało najsłabiej radzi sobie z przetwarzaniem jedzenia.
- Żadnego jedzenia w łóżku. Zespół z OHSU wprost zaliczył je do późnego jedzenia, więc talerz zostaje w kuchni.
Jadłospisu przy tym nie zmieniłem. Przestawiłem tylko zegar, czyli dokładnie to, co autorzy badania chcą teraz sprawdzić w kolejnych pracach.
